• Anasayfa
• Güncel Haberler
• Küresel Haber
• Şirket Haberleri
• Ürün Haberleri
• Fuar ve Kongre
• Elektrik Video
• Teknik Bilgiler
• Uzman Gözüyle
• Roportajlar
• Linkler

ANKET

Tüm Anketler

Topraklama Kavramı, Gerekliliği ve Uygulanması
Kartal Metal

Elektrik tesislerinde aktif olmayan bölümler ile sıfır iletkenleri ve bunlara bağlı bölümlerin bir elektrot yardımı ile toprakla iletken bir şekilde birleştirilmesine topraklama deniyor. Topraklama sisteminin amacını ise meydana gelebilecek bir hata durumunda oluşacak adım ve dokunma gerilimlerinin insan hayatını tehlikeye sokacak mertebede olmasını önlemek veya bu tehlikeli gerilimleri tamamen ortadan kaldırmak oluşturuyor.

Elektrik sistemlerinin devamlılığını ve insan hayatını güvenceye almak için elektrik sistemlerinde gerilim altındaki kısımlar yalıtılmaktadır. Toprağa karşı yalıtımda çeşitli sebeplerle bozulma ve delinme şeklinde hata meydana gelmesi kaçınılmazdır. Topraklama, meydana gelebilecek bu çeşit bir hata durumunda insan hayatını güvenceye almak maksadıyla uygulanacak tesisatlarsan veya işlemlerden birisidir. İnsanları tehlikeli dokunma gerilimlerine karşı korumak için kaçak akımları toprağa yönlendirir. Topraklama kişileri elektrik çarpmalarına karşı korur. Yıldırımların oluşturduğu ani yüksek gerilimler, önceden belirlenmiş olan yolu takip ederek toprağa akar böylece kişiler ve cihazlar zarar görmemiş olur. Elektrik kabloları ve cihazlarda oluşan manyetik atlamaları kontrol altında tutarak yüksek bedeller ödenerek gerçekleştirilen hassas elektronik cihaz yatırımlarını elektrik kaçaklarının neden olacağı zararlardan korumak mümkündür.

Sadece betonarme demirlerinin topraklama elektrotu olarak kullanılmasının ve elektriksel olarak birleştirilmesinin yeterli olacağını düşünülmektedir. Oysaki temel topraklaması, yeterli değil gerekli bir koşuldur. Dolayısıyla ilave topraklama gerekebilir.

Aşırı Gerilimin Neden Olduğu Hasarların Yaşama Etkileri

Birincil olarak gözlenen durum, elektrikli cihazların hasar görmesidir. Yaşantımızda böyle bir hasara uğraması muhtemel başlıca cihazlar şunlardır;

• Televizyon ve videolar

• Telefon tesisatı

• Bilgisayar, müzik sistemleri

• Mutfak aletleri

• Güvenlik alarm sistemleri

• Yangın alarm sistemleri

Bu cihazların devre dışı kalması, genelde yüksek maliyetlere neden olmaktadır.

Gittikçe Büyüyen Hasar Miktarı

Sigorta firmalarının güncel istatistikleri ve tahminlerine göre elektronik yardımcılara olan bağımlılığın gittikçe artması nedeni ile dolaylı hasarlar ve devre dışı kalmanın neden olduğu maliyetler hariç aşırı gerilime bağlı olarak meydana gelen hasar, ciddi boyutlara ulaşmış durumdadır.

Bu nedenle, sigorta görevlilerinin herhangi bir hasar durumunda artan bir şekilde aşırı gerilime karşı koruma tertibatının bulunup bulunmadığını kontrol etmeleri ve hatta bunların bulunmasını şart koşmaları pek şaşırtıcı değildir.

Aşırı Gerilim Nedeni İle Meydana Gelen Hasarlar

İşyerleri veya hastane, itfaiye gibi kamu hizmeti veren kurumları saran veri ağları, olmazsa olmaz hale gelen eş zamanlı veri değiş-tokuşunun temelini oluşturmaktadır. Hassas verilerin söz konusu olduğu bankacılık, medya gibi alanlarda faaliyet gösteren kuruluşlarda ise veri aktarım yollarının güvenli bir biçimde işlemesi büyük önem taşımaktadır. Bu sistemler için söz konusu tehditler doğrudan yıldırım darbeleri ile sınırlı değildir. Elektronik destek sistemleri de gittikçe artan bir şekilde uzakta meydana gelen yıldırım deşarjlarından ve şebekedeki açma-kapama işlemlerinden kaynaklanan aşırı gerilimler nedeniyle hasarlar görmektedir. Fırtınalı havalarda da çok büyük miktarda enerji açığa çıkmaktadır. Ani gerilim yükselmeleri, bir bina içerisindeki elektrik ileten her türlü bağlantıya etki edebilmekte ve büyük zararlara neden olabilmektedir.

Genelde çeşitli hurda malzemeden haddelenen çelik şeritler, üzerine yapılan çinko kaplamayı tam kabullenmemekte, çok küçük bükümlerde bile kırılmakta veya üzerindeki kaplama kalkmaktadır.

Temel Topraklama

Temel topraklama, son yayınlanan Topraklama Yönetmeliği’nde yer alan ve yapılarda eş potansiyellemeyi mümkün olduğu kadar iyileştirmeyi sağlayan bir uygulamadır. Yapı temeli oluşturulurken temel içerisindeki iletken kısımların elektriksel olarak sürekliliğinin gerçekleştirilmesi, bir yandan eş potansiyellemeyi sağlarken diğer yandan da diğer yandan da topraklama direnci olarak ölçüldüğünde uygun değer verirse TT şebeke için koruma topraklaması TN şebeke içinse işletme topraklamasını sağlar. Bütün bu anlatılanlar, yapı temeli izole edilip bohçalanmamış olduğu taktirde geçerlidir. Yapı temeli izole bohça içindeyse yapılacak uygulama, potansiyel dengeleme ve düzenleme kurallarına göre, bohçalanmamış temelin altına ağ şeklinde uygun dirençli topraklama tesisi yapmak ve bunu toprak içinde sürdürüp izolasyonun sona erdiği seviyeye eş potansiyellenmiş betonerme demirleri ve iletken kısımları irtibatlandırmaktır.

İletken Seçiminde Dikkat Edilecek Hususlar

Yönetmelikte sıcak daldırma galvanizli şerit önerilmektedir. Gerçektende betonarme, demir ile aynı esaslı malzeme olduğundan korozyon riski taşımaz ve dolayısıyla en uygun malzemedir.

Kartal Metal tarafından üretilen sıcak daldırma galvanizli topraklama şeritleri, 40 ve 50 metrelik rulolar halindedir.

Boy kısaldıkça daha fazla ek malzemesi gerekmekte; bu da tesisatın yapımızda işçilik ve malzeme fiyatlarının artışına sebep olmaktadır. Ayrıca, çok ek çok problem demektir ve işin kalitesini düşüren bir etkendir.

Diğer bir gerçek ise piyasadaki galvanizli çeliklerin Avrupa’daki kalitede olmamasıdır.

Genelde çeşitli hurda malzemeden haddelenen çelik şeritler, üzerine yapılan çinko kaplamayı tam kabullenmemekte çok küçük bükümlerde bile kırılmakta veya üzerindeki kaplama kalkmaktadır.

Temel topraklama, halen tam olarak anlaşılamamıştır. Kimileri sadece betonarme demirlerinin topraklama elektrotu olarak kullanılmasının ve elektriksel olarak birleştirilmesinin yeterli olacağını sanmaktadır.

Oysa ki temel topraklaması yeterli değil gerekli bir koşuldur. Dolayısıyla ilave topraklama gerekebilir. Topraklama direnci yeteri kadar küçük değilse betonarmeden toprağa çıkan iletkenler ile temel etrafında toprak içine yapılacak ek topraklama birleştirilerek uygun direnç sağlanmalıdır. Uygulamacılar, yürürlükteki Topraklama Yönetmeliği’ni daha iyi değerlendirmeli; kalıcı, kaliteli ve esnek çözümler üretmelidir.

Unutulmamalıdır ki topraklama, bir kez yapılabilen ve geri dönüşü olmayan bir uygulamadır.

Topraklayıcı mesafelerinin 2 ila 10 metre arasında olması durumunda bütün topraklayıcıların birbiriyle bağlanması tavsiye edilir.

Mal ve can güvenliği açısından çok önemli olan böylesi bir konuda ucuz ve basit çözümlerden kaçınılmalıdır. İletken seçiminde toprak içi korozyon şartlarının betondakinden daha ağır olduğu düşünülmeli ve bir problem durumunda temel altına veya yapı çevresine bir daha dönülemeyeceği unutulmamalıdır.

Topraklama Malzemeleri

Topraklayıcı olarak şu malzemeler kullanılabilir:

• Çubuk topraklayıcı veya boru topraklayıcı

• Şerit veya örgülü iletken topraklayıcı

• Levha topraklayıcı

• Temel Topraklayıcı

• Toprağa gömülü beton içerisindeki demir donatı

• Toprağa gömülü veya toprakla temasta bulunan toprak altındaki diğer uygun konstrüksiyon kısımlar

Not: Özellikle çelik kafes yapıların tüm metal kısımları, iyi bir topraklama etkisi elde edilecek şekilde topraklanmalıdır.

Topraklama Birleştirme İletkenine Bağlanacak Noktalar

• İletişim sistemi topraklayıcısı

• Binanın temel topraklaması

• İletişim kablolarının iletken dış kılıfları

• Binanın çelik hasır konstrüksiyonu

• İletken malzemeden yapılmış içme suyu ve pis su boruları

• Merkezi ısıtma sistemi

• Raylı sistem toprağı

• Anten tesisatı için topraklama iletkeni

• Aşırı gerilim koruma cihazlarının topraklama iletkenleri

• Binalara ilişkin yıldırıma karşı koruma topraklaması

• Bina içindeki gaz hatları (Sadece potansiyel dengelemesi için)

• Koruma iletkeni (PE)

• PEN iletkeni

• 1 kV’un üzerindeki gerilimlerde transformatörlerin alçak gerilim tarafındaki yıldız noktaları

Yıldırımdan Korunma Tesislerinin Civarındaki İletişim Tesisleri İçin Topraklama Kuralları

a) Komşu Topraklayıcılar

Yıldırıma karşı koruma topraklamalarına 2 metreden daha küçük mesafede başka topraklayıcılar bulunuyorsa bütün topraklayıcılar birbiriyle bağlanmak zorundadır. Topraklayıcı mesafelerinin 2 ila 10 metre arasında olması durumunda bütün topraklayıcıların birbiriyle bağlanması tavsiye edilir.

Toprak öz direncinin 500 Wmt’den daha yüksek olduğu durumlarda aralarındaki mesafeler 20 metreden büyük olan topraklayıcıların da yıldırıma karşı koruma topraklamasına bağlanması tavsiye edilir.

b) Binaların Yıldırıma Karşı Korunması

İletişim sistemlerine ilişkin topraklama tesislerinin, binanın yıldırıma karşı koruma tesisiyle bağlanması tavsiye edilir. Bunun için, yıldırıma karşı koruma tesisinde olduğu gibi aynı iletken kesitleri ve elemanlar kullanılmalıdır. Bu amaçla topraklama kuşaklama (ring) iletkenleri, birçok kere; topraklama baraları veya topraklama klemensleri sadece bir kere bağlanır. İçerisinde iletişim tesisleri işletilen, yıldırım tehlikesine maruz kalabilecek yüksek binalarda (örneğin çelik-beton haberleşme kulelerinde) atlamaları önlemek için dikey metal kısımlar, yeterli kesitteki inşaat demiri (St 37) ile sarılmış olmalıdır. Topraklama birleştirme iletkeninin teknik donanım için yukarıya taşınması boyunca, fonksiyon topraklaması ve koruma iletkeni (FPE) her katta, fakat en az 10 mt aralıklarla ve aynı şekilde binanın en üst ve en alt noktalarında; örneğin binanın demir iskeleti gibi sarılı dikey metal kısımlarına bağlanmalıdır. Bu durumda bu kısımların kolay erişilebilir bağlantı noktaları bulunmalıdır.

Yıldırıma karşı koruma tesisi, bir ana indirici merkezin işletme topraklamasından ayrı tutuluyorsa bu işletme topraklaması ile bağlanmış iletişim sistemine ilişkin topraklama tesisi, sadece eklatör üzerinden yıldırıma karşı koruma tesisi ile bağlanabilir.

3e dergisinden alıntıdır.

HABER ARA