Elektrik Proje Ve Taahhüt'de Kaliteyi Belirleme

Elektrik Proje Ve Taahhüt’de Kaliteyi Belirleme

Elektrik Proje Ve Taahhüt Hizmetlerinde Kaliteyi Belirleyen Faktörler Ve Kaliteyi Belirlemede İşverenin Göz Önüne Alması Gereken Kriterler

Dünyada elektrik tesislerinde proje ve taahhüt hizmetlerinin yapımı gerek uzun çalışmalar gerekse ekonomik bedeller harcanarak ortaya çıktığı kaçınılmaz bir gerçektir.

Bu gerçek yapılması gereken proje ve tesislerin kalitesinin nelere dikkat edilerek, nasıl tasarlanacağının proje yapılmadan önce düşünülmesini ve araştırmasını gerekli kılmıştır.

Elektrik projeleri enerji üretim ve tüketim noktaları arasında işlev gördüğü,

Ancak ülkemizde enerji üretim-iletim kısmındaki elektrik projeleri daha ziyade devlet teşekküllerinin kontrolü ağırlıklı biçimde oluşundan, halk dilinde elektrik projesi denilince akla gelen elektrik dağıtım projeleri olduğu şeklinde gözlenmektedir.

Bu oluşum enerji tüketim aşamasında yapılması gereken projelerde sanayi ve konut ayrımını ortaya çıkarmakla birlikte,

En genel anlamda konunun önemi ise tüketim aşamasında elektrik projelerinin kalitesi ulusal ve uluslar arası sonsuz bara üzerindeki etkileri düşünülünce enterkonnekte sistemdeki kayıpların azalması, verimlilik ve güvenilirliğin artmasını etkilemektedir. Bu temel düşünce projede kalite sözcüğünün önemini daha da önemsetmektedir.

A. Elektrik ve Taahhüt Hizmetlerinde Kaliteyi Belirleyen Faktörler.

Öncelikle kalite kavramının tanımlanması gerekmektedir. Kalite denilince genellikle teknik bilgi seviyesi, standartlara uygunluk, uluslar arası en gelişmiş uygulamalar gibi kavramlar öne sürülmektedir. Gerçekte kalite, İşverenin talepleri ve ihtiyaçları olup kaliteyi sağlamak, söz konusu taleplerin ve ihtiyaçların gerçekleştirilmesidir. Teknik bilgi seviyesi,  standartlara uygunluk, uluslar arası uygulamalar kalitenin gerçekleştirilmesi için araçlardır. Gerçek anlamda projelendirme ise talepler ve ihtiyaçlar ile maliyetler arasında ekonomik dengenin kurulması ve en uygun ( optimum ) çözümlerin sağlanmasıdır. Mühendislik kalitenin gerçekleştirilmesi için bir mekanizma ve organizasyondur. Mühendis ise işverenin taleplerini ve ihtiyaçlarını gerçekleştiren ve hayalindeki tesisi ortaya çıkaran kişidir.

Kalitenin gerçekleştirilmesi için elektrik taahhüt firmalarının iki kategoride çalışma yürütmesi gerekir. Bu kategoriler 

1. Kalite Tayini: 

Kalite tayininde amaç tesiste ve tesiste kullanılan cihazlar ve ekipmanlarda ve tesisin işletmesinde ortaya çıkacak hataların önceden önlenmesidir.

Kalite tayini ise aşağıda açıklanan safhalar sonucunda gerçekleştirilir.

Planlama: Kurulacak tesis projelendirilmesi ve tesis işlemlerinin hangi sıra ile gerçekleştirileceği, tesis elemanlarının karakteristiklerinin belirlenmesi, malzemelerin özelliklerinin ve yapısını belirleyen ve satın alınmasını gerçekleştiren veri sayfaların hazırlanmasıdır. Bu safhada, teknik bilgi, tecrübe, standartlar ve uluslar arası uygulamalar ve tecrübe işverenin arzuladığı kalitenin sağlanması için en önemli araçlardır.

Prosedürler: Tesisin genel karakteristiklerini, tesisteki ekipman ve cihazların özelliklerini, satın alınma şartlarını, montajları ve fabrika ve saha kontrol ve testlerini açıklayan şartnameler ve düzenlemelerdir.

Prosesin Kontrolü: Tesisin hangi şartlarda uygun olarak çalışacağının, uygunsuzluk durumlarında ne tür hataların ortaya çıkacağı, yanlış uygulama ve işletmede ortaya çıkabilecek hasar ve zararların belirlenmesidir.

2. Kalitenin Kontrolü

Kalite kontrolündeki amaç satın alınmış bir ekipmanın ve yapımı tamamlanmış tesisin veya montajı tamamlanmış ekipmanın kalite tayininde belirlenen kriterlerin sağlandığının kontrolü ve ortaya çıkabilecek muhtemel hataların önceden belirlenmesi ve ortaya çıkarılmasıdır.

Kalitenin kontrolü aşağıda açıklanan safhalar sonucunda gerçekleştirilir.

Muayene: Muayenenin ilk adımı ekipman ve tesisin kalite tayini safhasında belirlenen standartlara uygunluk belgesinin olduğunun belirlenmesidir. İkinci adım kalite tayininde hazırlanan veri sayfalarına ve prosedürlere uygun olduğunun belirlenmesidir. Son adım ise tesis veya ekipmanda yanlış montaj, eksiklik ve hasar olmadığının belirlenmesidir.

Testler: Ekipmanların ve tesisin fonksiyon ve performanslarının işverenin talepleri ve ihtiyaçları doğrultusunda olduğunun belirlenmesidir. Bu testler fabrika ve saha testleri olmak üzere iki adımda gerçekleştirilir. Her ne kadar fabrika testleri ekipmanların fabrika testleri yapılsa dahi bu ekipmanlar tesis edildiğinde fonksiyon ve performans testlerinin sahada tekrarlanması zorunludur.

Ölçümler: Tesis ve tesisteki ekipmanların işletme sırasında davranışlarını ve enerji tüketimlerini belirlemek için gerek deneme sırasında ve gerekse sürekli işletme koşullarında gerekli ölçümlerin yapılması ve kayıt altına alınması gerekmektedir.

B. İşverenin Göz Önüne Alması Gereken Kriterler.

İşveren tesisin kurulması için gerekli yatırımları yaparak tesisin tamamlanmasından sonra kusursuz bir işletme ile üretim yaparak arzu ettiği kazancı sağlamak ve bu arzusuna ulaşmak için gerekeli yatırım maliyetleri ile beraber işletme ve bakım maliyetlerini de göz önünde bulundurmak zorundadır. Sadece yatırım maliyetlerini ön planda tutulması ve diğer maliyetlerin göz ardı edilmesi ve hatta akla bile getirilmemesi tesis işletme safhasında işveren açısından onarılamaz ve karşılanamaz zararların ortaya çıkmasına ve yüksek değerde üretim kaybına yol açabilir. Bu risklerin hafifletilmesi veya ortadan kaldırılabilmesi için işveren aşağıda açıklanan faktörleri göz önüne alması ve elektrik taahhüt firmalarından bu faktörleri göz önüne alarak tesisin projelendirmesini ve tesisin gerçekleştirilmesini istemesi gerekir. İşverenin göz önüne alması ve belirlemesi gereken faktörler aşağıda açıklanmıştır.

Kavramsal Tasarımın Belirlenmesi: İşveren tarafından tesisin genelini kapsayan, tesisi açıklayan, kullanımını belirleyen olmazsa olmazını ortaya koyan proseste kullanılan cihazların genel karakteristiklerini belirleyen açıklamaları belirlemesi gerekir.

Elektrik Taahhüt Firmasının Belirlenmesi: Elektrik taahhüt firmasının arzu ettiği tesisin yapımını gerçekleştirebilecek gerekli teknik düzeyde ve sayıda elemanlarının olduğu, özellikle son 5 yılda benzer tesislerin projelerini gerçekleştirdiği, mali yapıları, ve tesis firmalarının referansları işveren tarafından incelenmelidir.

Sözleşmeler: Gerek projelendirme ve gerekse tesis sözleşmelerin de 2 yıl süre ile hatalı projelendirmeden veya tesis edilmelerden dolayı ortaya çıkacak hasarların proje veya tesis yüklenicileri tarafından giderilmesi ve üretim kayıplarından dolayı uğranılacak maddi hasarların karşılanması ile bağlayıcı hükmün sözleşmede bulunması gerekir. Ancak işveren tarafından istihdam edilen yetersiz ve bilgisiz işletme ve bakım personelinin neden olduğu hatalar bunun dışındadır. Bu nedenle işletme ve bakım personelinin eğitilmesi sözleşme kapsamında yer almalıdır. Yüklenici firmalar tarafından söz konusu personelin yeterliliği taahhüt firmaları tarafından onaylanması ile ilgili belge alınmalıdır. Ayrıca bunu sağlamak için teminat alınacağı proje ve tesisin bitiminden sonra 2-yıl teminatın tutulacağı sözleşmede yer almalıdır. Yapım sırasında gerekli revizyonlar, proje firmasına yaptırılmalı, tesis sırasında gerekli değişiklikler tesis yapım yüklenicisinin inisiyatifine bırakılmamalıdır. Aksi halde tayin edilen kalitenin dışında tesis yapımının ortaya çıkma riski vardır.

 Emniyet: Tesiste insan hayatının emniyetinin sağlanması en önemli faktörlerin başında gelmektedir. Her hangi bir kaza sonrası işletme personelini yaralanması veya hayatını kaybetmesi ile beraber, üretimin durması tesisteki cihazların ve ekipmanların hasarı büyük maddi ve manevi zararlara yol açar.

Güvenirlilik: Üretimin ve işletmenin devamı enerji güvenirliliğine bağlıdır. Sık kesilmeler ve arızalar tesisi verimsiz ve çalışamaz hale getirir. İşletmenin kısmen veya tamamen kısa veya uzun durma risklerinin ortadan kaldırılması gerekir.

Esneklik: Tesisin işletme süresinde gelecek yıllarda değişen ve artan çalışma ihtiyaçlarına uyum sağlayabilme özelliğidir. Gelecek yıllara göre sistem kapasitesindeki artmalar, ilave ekipmanların bağlanabilmesi önceden işveren tarafından belirlenmesi ve tesisin gerek projelendirme ve gerekse yapım safhasında gerekli esnekliğin sağlanabilmesi için düzenlemelerin yapılması gerekir.

Bakım Kolaylığı: Elektrik tesisleri işletmeyi önemli bir kesintiye uğratmadan bakımı yapılacak bir şekilde projelendirilmeli ve tesis edilmelidir. İşletme ve bakım prosedürleri projelendirme ve tesis yüklenicileri tarafından hazırlanmalı ve bu konularda eğitilmelidir.

İşletmenin Basitliği: İşletme sistem ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde mümkün olduğu kadar basit olmalıdır. İşletme ve bakım işleri mümkün olan en az sayıda yapılabilecek şekilde sistem projelendirilmeli ve tesis edilmelidir.

Çevre şartları: İşveren tarafından ekipman ve cihazların çalışacağı ortam şartları göz önüne alınmalıdır.  Bunlar sıcaklık, nem, deniz seviyesinden yükseklik atmosferik ve çevre kirlenmesi, tehlikeli zehirli, yanıcı ve patlayıcı ortamlar gibi faktörlerdir.

Maliyetler: Maliyetler 3 kategoride ele alınmalıdır. Bunlar

1. Yatırım Maliyetleri: Burada esas olan sistem seçimidir. Aynı kaliteyi sağlayan birden fazla sistem kurulabilir. Bu sistemlerin her biri gerek hesaplamalar ve gerekse sistem yönünden gereken şartları sağlayabilir. Ancak aynı şartları ve aynı standartları sağlayan yatırım maliyeti en düşük tesisin kurulması esas alınmalıdır.

2.Enerji Giderleri ve İşletme Bakım Giderleri: Enerji giderlerinin yüksek olmasının başında sistemdeki elektriksel kayıplar gelmektedir. Projelendirme ve tesis yapımında söz konusu kayıpların en aza indirilmesi gerekir. Bu is tamamen sistem seçimine bağlıdır. Enerji giderlerine etki eden ikinci faktörde enerji teminin yetersiz ve güvensiz kaynaktan sağlanmasıdır. Sık sık kesilen ve yüksek gerilim düşümüne haiz kaynaktan sağlanan kalitesiz enerji durumunda iç üretim kaynaklarının sık ve uzun süre çalışması yüksek seviyede yakıt harcanmasına ve buna bağlı olarak maliyetlerin artmasına yol açar. Enerji giderlerinin yüksek olmasının diğer bir nedeni ise enerji alım tarifesinin uygun seçilmemesidir. Enerji alım tarifesi işletme senaryoları göz önüne alınarak belirlenmelidir. İşletme ve Bakım giderlerine gelince sistem yapısından kaynaklanan gereksiz sayıda personel istihdam edilme zorunluluğunun ortaya çıkmasıdır. Projelendirme safhasında bu durum göz önüne en az sayıda işletme-bakım personeli tarafından işletilebilecek ve bakımı yapılabilecek sistem projelendirilmesi sağlanmalıdır.

3. Tesisin Güvenilebilir Bir Şekilde Çalışması İçin Bakım Onarım Giderlerinin Asgari Seviyede Tutulması: Bu giderlerin asgari düzeyde tutulabilmesi için projelendirme safhasında ekipmanların ve koruma sistemlerinin erken eskimesini önleyecek ve geçici olaylarda hasarını önleyecek şekilde tasarlanması gerekmektedir.

Son olarak şunu söylemek istiyorum; Küreselleşen dünyada Türk Mühendis ve Fen Adamları tarafından hazırlanacak projelerin

ulusal ve uluslar arası konjektörde de kalite açısından ön plana gelip talep çizgisini yükselteceği dileğimdir

Sedat MISIR

Genel Müdür -Elektrik Mühendisi

Mısırlıoğulları Grup